'Pieterburen' en Medisch Centrum Leeuwarden in actie voor gezondheid in Nouadhibou
Een gezondheidszorgproject in de Noord Mauritaanse havenstad Nouadhibou. Niet iets wat onmiddellijk thuis lijkt te horen in het rijtje van activiteiten van het Medisch Centrum Leeuwarden, en al helemaal niet in dat van de zeehondencreche Pieterburen. Maar de Noord Nederlandse zeehondenredders - onder wie de apotheker van het Leeuwarder hospitaal - hebben de bevolking van Nouadhibou in het hart gesloten. En zodoende houden ze zich nu behalve met het redden van de Mauritaanse monniksrob ook bezig met het helpen opzetten van betere medische voonieningen in het stadje. En dat is bepaald niet overbodig.
Door Margot de Jongs
Het ziekenhuis van Nouadhibou. Drieenveertig bedden zijn er. Voorzover die benaming van toepassing is. Zo aftands en zo smerig. Ligplaatsen, laten we het daarop houden. Drieenveertig ligplaatsen voor een stad van 90.000 inwoners. Nouadhibou is de tweede stad van het West-Afrikaanse Mauritanië en het heeft een ziekenhuis waar een Nederlandse zwerfhond nog zijn neus voor op zou halen.
Te klein, te vies, te weinig menskracht, te weinig deskundigheid, te oud, te verwaarloosd, veel en veel te slecht uitgerust. ,,Ik kan onmogelijk de vraag beantwoorden 'wat heeft dit ziekenhuis het meest nodig?' Het heeft alles nodig", zou dokter Mohammed Ould Ahmed Salem later zonder enige overdrijving zeggen.
In Mauritanië ben je pas ziek als je niet meer kunt lopen. Naar het ziekenhuis ga je pas als je leven in gevaar is. Patienten die worden opgenomen zijn zwaar ziek. Om 'de afdeling' te bezoeken moet je overigens eerst over de smalle stoep langs de tbc-kamer, waar de patienten ook buiten rondhangen.
Eerste... ja wat eigenlijk? Zaal? Kamer? Hok. Een infuusfles hangt in een plastic tasje aan een roestige spijker in de muur. De jongen die eraan vastzit kijkt apathisch naar ons op. Zijn familie bivakkeert op een matje voor het bed. Ze hebben net wat gekookt op een gasfles. De vrouw op het bed tegen de achterste muur kijkt ernaar. Ze is zo mager dat het lijkt alsof een enkele aanraking haar zou kunnen breken. Een kat kijkt even om de hoek of er nog wat te halen is.
Zeven duistere hokken gevuld met ellende. Muren waar de verf nauwelijks onder het vuil te zien is. Geen ramen. Stalen bedden met doorgelegen matrassen die blijkbaar nooit verschoond worden. De operatiekamer een lachertje. Een operatietafel uit begin deze eeuw. Geen afzonderlijke, dus geen betrouwbare, stroomvoorziening. Op de vrouwenafdeling is een couveuse een verre droom. Naar het jaartal waaruit de verlostangen dateren wil ik niet eens raden.
Echte leeftijd
Dit is het werkterrein van dokter Salem 25 jaar oud (,,Dat is mijn echte leeftijd", meldt hij er volledigheidshalve bij, want in Afrika willen de officiele documenten nog wel eens wat fouten bevatten). Salem is vol goede moed. Vol plannen vooral ook. Hij is nu in Nederland, we treffen hem enkele dagen na ons bezoek aan Nouadhibou in Pieterburen. De link tussen die twee plaatsen is de zeehond. Pieterburen heeft zoals al in de krant stond een creche in Nouadhibou want vlakbij die Mauritaanse havenplaats zwemt de met uitsterven bedreigde monniksrob. Zo ontmoette zeehondenredster Lenie 't Hart de dokter.
't Hart en vooral ook dierenarts Lies Vedder (namens Pieterburen in Mauritanie gestationeerd) raakten ervan overtuigd dat ze ook iets moesten doen voor de lokale bevolking. Vedder: ,Je loopt hier rond en kunt dan je ogen niet sluiten." En zo werd het tweede project geboren: het bevorderen van betere rIledische voorzieningen in Nouadhibou. Vandaar dat Salem in Nederland is.
Hij heeft een stageplaats gekregen in het Sophia Kinderziekenhuis in Rotterdam. Betaald door 't Hart kan hij zich het komende half jaar bekwamen in de behandeling van tropische kinderziekten. Een kinderkliniekje is zijn droom. Een kliniekje waar de gewone en dus straatarme Mauritanier terecht kan. Hij weet zelf maar al te goed wat armoede betekent, namelijk. Vanaf zijn achtste jaar moest hij al aan het werk, omdat zijn vader jong was overleden. ,,Als ik ziek werd, bleef ik op 'n matras liggen en bad mijn moeder dat ik beter werd. Een keer moest ik naar het ziekenhuis, maar daar kregen we enkel een recept mee. En geld voor medicijnen hadden we niet. We hadden een schaap dat we eventueel konden verkopen. Maar dat hielden we voor echt uiterste noodgevallen achter de hand."
Schoon
Salem wilde altijd al dokter worden. ,,Maar ik wist niet dat het zoveel hard werk zou zijn om het te worden." Hij studeerde zeven jaar in de Oekraine. Waar de ziekenhuizen met Nederland vergeleken misschien niet geweldig zijn, maar wel ,,tweehonderd keer beter" als die in Mauritanie. ,,Ze zijn in ieder geval schoon", zegt hij. ,,Dat is het eerste waarmee wij in Nouadhibou moeten starten. Chloor hebben we nodig en rubber handschoenen."
Zijn opstelling wat betreft hygiene is hem niet altijd in dank afgenomen. ,,Werkers in het ziekenhuis pikten het niet dat ik zei dat het schoner moest. 'Wij zijn niet vies ! ' Je moet niet vergeten dat de Mauritaniers van oorsprong nomaden zijn. Het was nooit nodig schoon te maken, want je trok de volgende dag toch weer verder. Vandaar die houding. En daar is moeilijk verandering in te krijgen. De mensen daar wachten totdat Allah ingrijpt."
Vandaar dat Salem zijn eigen kliniek wil, waar hij de dienst uit kan maken. En waar hijzelf met zijn bestuur strikt toezicht kan houden op de fondsen, opdat er nog geen Mauritaans dubbeltje zal kunnen verdwijnen. Hij heeft de medewerking van de burgemeester van Nouadhibou - een van de weinige bestuurders van wie Salem een hoge pet op heeft: ,,Het is een betrouwbare, hard werkende man met hart voor zijn stad." De burgemeester heeft reeds een gebouw toegezegd.
Lenie 't Hart zal het salaris van de dokter gedurende een jaar betalen. Hij zoekt sponsors voor daarna. Want het werk moet doorgaan. ,,De kinderen gaan nu dood aan diarree, cholera, dysenterie, tyfus, hersenvliesontsteking. In juli stierven er tien in het ziekenhuis, en de meesten sterven thuis." In het nieuwe 'Nederlandse' kliniekje moet een chirurgisch blok komen en wil Salem een uitwisseling met Nederlandse artsen bewerkstelligen, om daar steeds voor een paar weken te komen werken.
Schok
Ook Romke Boskma, al tien jaar adviseur van de zeehondencreche Pieterburen, is bij het gezondheidszorgproject betrokken. Boskma is in het dagelijkse leven apotheker van het Medisch Centrum Leeuwarden (MCL). Hij bezocht het ziekenhuis in Nouadhibou eerder dit jaar. Het was een schok. ,,Die stinkende, donkere ruimten vol stervende kinderen... Het absolute gebrek aan hygiene en aan zelfs de meest eenvoudige apparatuur, zoals een microscoop voor bloedonderzoek." Terug in Leeuwarden ging hij onmiddellijk aan de slag.
Boskma keek eens in de kelder van het ziekenhuis en daar stond nog wel wat. Er is dus al wat bruikbaar materiaal voorhanden. Dat is leuk, maar we moeten verder. Ik wil een structureel samenwerkingsverband tussen de op te zetten kliniek daar en het MCL en mogelijk andere geïnteresseerden in Noord-Nederland. Het grote voordeel is dat we daar met zeer betrouwbare mensen werken, zodat ie weet dat er niks verdwijnt." Dat is namelijk bij het oude ziekenhuis waarschijnlijk wel het geval geweest. Het is vermoedelijk deels om die reden dat voor deze reportage geen foto's gemaakt mochten worden in het oude hospitaal.
,,En wellicht ook uit schaamte", denkt Boskma, ,,maar het is een feit dat er daar ruzie is uitgebroken over hoe het geld in het verleden besteed is. Daarom hebben we nu juist een prachtige mogelijkheid om daar echt wat te doen. We kunnen iets heel nieuws opzetten met betrouwbare, deskundige en hard werkende mensen." Het inzamelen begint ondertussen al goed op gang te komen. De herenclub de Lions in Leeuwarden vergaart het komende jaar fondsen voor Nouadhibou. De Nederlandse vissers die voor de kust van Mauritanie hun vangsten halen schenken rontgenapparatuur en zijn bereid ook andere spullen met de boten mee te nemen. En vanuit de chirurgengroepen in Groningen en Leeuwarden zijn er reeds vrijwilligers die in hun vakantie in Mauritanie aan het werk willen gaan.
